جامعه اشاره است بر درجات هشت بهشت ، و وارونه حقائق صورتهاى تفصيلى آن ، اشاره بر هفت طبقه دوزخ و آتش است . و بدان كه در طور كشف براى اهل شهود ثابت و محقق شده است كه هشت بهشت با متعلقات خود از درجات عاليه ، همه مظهر و ظلّ حضرات لاهوت و جبروت ( عالم اسماء و صفات ) حق است ، و طبقات هفتگانه دوزخ مظاهر و عكوس آثار نقصانهاى هفتگانه ناسوتى و نتايج خواص آنست . پس جنّت و فردوس اعلا ، مظهر ذات احديّت و عكس هويّت مطلقه است و هفت جنّت ديگر ، مظاهر و سايه‌هاى صفات هفتگانه ذاتى حق و امّهات حضرات جبروتيّه هستند كه آن‌ها عبارت از : حيوة ، علم ، قدرت ، سمع ، بصر ، و كلام است و در مقابل اين صفات كماليّه نقائص هفتگانه معنويّه ناسوتيه واقع شده است و آنها عبارتند از : موت ، جهل ، كراهت ، عجز ، صمم ، عمى ، آز و حرص ، و طبقات هفتگانه دوزخ مظاهر نشانهاى اين صفت‌هاى هفتگانهء جهنميّه است و حقتعالى بر همين هفت طبقه اشاره فرموده آنجا كه فرموده : لَها سَبْعَةُ أَبْوابٍ لِكُلِّ بابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ ( يعنى براى دوزخ هفت در است و براى هر هفت در جزئى هست قسمت شده ) . آيهء 44 س 15 ولى در مقابل حضرت لاهوت و هويّت غيبيّهء حق ، چيزى و موجودى متصور نيست كه مقابل و ضدّ آن باشد و حضرت لاهوت پاك و برتر است از ضدّيّت و تقابل اشياء و موجودات و همچنين در مقابل جنّت مضاف « 1 » دوزخى وجود ندارد زيرا جنّت مضاف ، هستى و وجود ناب است و مقابل وجود غير از عدم نيست و عدم نيز داخل شيئيّت نباشد تا در مقابل وجود واقع شود و صاحبان اين بهشت صاحبان فناء فى اللّه از خاصّان انبياء و بزرگان اولياء هستند كه براى آن‌ها خوف و ترسى نيست و اندوه و بيمى در دل آنان راه نيابد زيرا در گردشگاه بوستان درجات آنان چيزى نيست كه از بيم و آزار آن بترسند و يا با از دست رفتن آن محزون و اندوهناك شوند . و بدان كه حركت نقطه دو قسم است : حركتى است بطور استداره و دورى ، و حركتى است مستقيم . حركت مستقيم بهر طرفى از جهات چهارگانه باشد تمام نمىشود مگر با سه نقطه متوالى ، غير از نقطه اصليه مركزى .

--> ( 1 ) مقصود حضرت مؤلّف از جنّت مضاف چنانچه بعد از اين خواهد فرمود در تقسيم جنّات : فردوس اعلا و جنّت قرب است كه محل كمّلين اولياء و سايرين فى اللّه باللّه است كه در ذات حق فانى شوند .